مترو یا میراث؟ جدال بر سر آینده قلب تاریخی اصفهان
اسنک: آن طور که کارشناسان میراث فرهنگی در ایام اخیر هشدار داده اند، مسیر فعلی خط ۲ مترو اصفهان در محدوده بافت تاریخی سلجوقی می تواند سرنوشت ده ها بنای باارزش را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسیری که از جوار مسجد جامع عبور می کند و می تواند آثار شاخصی را در معرض لطمه های جدی قرار دهد.
به گزارش اسنک به نقل از خبر آنلاین، بحث بر سر مسیر خط ۲ مترو اصفهان باردیگر نگاه ها را به قلب قدیمی ترین بافت تاریخی شهر معطوف کرده است؛ جایی که مجموعه ای از آثار ثبت شده و باارزش قرار دارند و هرگونه مداخله عمرانی، خصوصاً طرح های زیرسطحی و ارتعاش زا، می تواند پیامدهایی فراتر از یک طرح حمل ونقلی معمولی داشته باشد.
ایرنا در خبری نوشت: در ایام اخیر، کارشناسان میراث فرهنگی نسبت به عبور این خط از محدوده های نزدیک به مسجد جامع عتیق و دیگر بناهای تاریخی هشدار داده اند و تاکید کرده اند که اجرای طرح در راه فعلی، قسمتی از هویت تاریخی اصفهان را در معرض خطر قرار می دهد.
بر اساس ارزیابی های فنی مورد استناد کارشناسان، لرزش های ناشی از حرکت قطار شهری می تواند در بناهای تاریخی ساخته شده با مصالح سنتی، همچون آجر و خشت، صدمه های تدریجی ایجاد کند؛ صدمه هایی که ابتدا بصورت ترک های ریز و ضعف های سازه ای ظاهر می شود اما در ادامه می تواند به تخریب بخشهایی از بنا بینجامد.
در میان آثار نگران کننده، نام «مسجد جامع»، «منار علی»، «هارونیه»، «مدرسه قطبیه»، «مقبره باباقاسم»، «مقبره ساروتقی»، «مسجد علی»، «امامزاده اسماعیل» و بخشهایی از بازار تاریخی اصفهان مطرح است؛ مجموعه ای که نه فقط جهت اصفهان، بلکه برای میراث تاریخی ایران اهمیت زیادی دارد چونکه خیلی از آنها در حریم یک اثر جهانی یعنی مسجد جامع عتیق قرار دارند.
اهمیت این هشدارها زمانی بیشتر می شود که مدیریت استان از احیای محور سلجوقی اصفهان هم سخن گفته است؛ محوری که از نظر تاریخی و شهری، پیوندی مستقیم با هویت کهن اصفهان دارد. منتقدان می گویند عبور خط ۲ مترو از این محدوده، با هدف احیای این محور در تعارض قرار می گیرد و می تواند بجای تقویت، آنرا با فرسایش و تهدید رو به رو کند.
کارشناسان اعتقاد دارند در چنین شرایطی، ادامه طرح در راه فعلی بدون بازبینی جدی، خطر بالایی برای میراث تاریخی شهر دارد؛ خصوصاً آن که آثار ثبت جهانی و بناهای حساس این محدوده، در مقابل ارتعاشات مداوم بسیار شکننده اند و هر تصمیم غیرکارشناسی ممکنست خسارتی وارد کند که جبران آن در عمل ممکن نباشد.
از این رو به باور ناظران حالا زمان آن رسیده که نتایج مطالعات فنی با دقت بیشتری بررسی و قبل از آن که طرح به مرحله ای غیرقابل برگشت برسد، درباره ی مسیر خط ۲ مترو اصفهان تصمیمی متناسب با حساسیت های تاریخی شهر اتخاذ شود.
۴۰ بنا در راه خط ۲ مترو اصفهان در معرض صدمه جدی
یک کارشناس بافت های تاریخی با اشاره به نتایج مطالعات میدانی و علمی که توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت انجام شده، هشدار داد: ارتعاشات ناشی از خط ۲ مترو، برای ۴۰ بنای تاریخی در اصفهان از حد مجاز فراتر رفته و آنها در معرض تخریب قرار می دهد.
محمدمهدی کلانتری جزییات این آزمایش ها را اینطور تشریح کرد: آنها با بوجودآوردن ارتعاش لحظه ای بر روی این بناها، میزان مقاومتشان را در مقابل لرزش سنجیدند. نتیجه مطالعات علمی که توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت انجام شده، نشان داده است که ارتعاش ناشی از مترو در ۴۰ بنا، از حد مجاز تعیین شده بسیار فراتر می رود.
این کارشناس بافت های تاریخی تصریح کرد که این هشدارها از سال قبل هم مطرح بوده است؛ زمانی که غلامحسین معماریان، استاد دانشگاه علم و صنعت در نشستی در آبان سال قبل بر طبق این گزارش علمی، هشدارها را اعلام نمود.
وی اضافه کرد: بار دیگر این مورد در عمارت چهلستون اصفهان بصورت خیلی جدی عنوان شد. دفعه پیشین که این مورد عنوان شد، مسئولین میراث اصفهان خیلی راحت از کنارش گذشتند و گفتند بناها که صدمه ای نخواهد دید. مشخص بود که گزارش علمی دانشگاه علم و صنعت را ندیده اند و خیلی راحت از کنار آن عبور کرده اند.
کلانتری با استناد به تجربه خط یک مترو که از زیر چهارباغ عبور کرده، به صدمه های وارده اشاره نمود و اظهار داشت: لغزش هایی که در محدوده مدرسه چهارباغ اتفاق افتاد، ترک هایی که دیده شد و ریختگی کاشی ها، نشان داده است که این هشدارها بی جا نیستند و سبب صدمه می شوند.
وی همین طور به صدمه هایی که به پایه های سی و سه پل در هنگام حفاری تی بی ام وارد شده بود، اشاره نمود و اظهار داشت: این ها تجربه هایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. بطور قطع در خط ۲ هم شاهد صدمه هایی خواهیم بود.
این کارشناس در ادامه به تغییر مسیر خط ۲ اشاره و بیان نمود: متاسفانه خط ۲ از محور سلجوقی عبور می کند. در گذشته قرار بود خط ۲ از زیر میدان نقش جهان عبور کند اما با پیگیری ها، مسیر تغییر نمود و از زیر نقش جهان عبور نکرد و به سوی چهارراه فلسطین و نقاشی رفت. اما در بخش سلجوقی که از میدان امام علی عبور می کند، این تغییر مسیر صورت نگرفت و ظاهراً اهمیتی به این مورد داده نشد، در صورتیکه محور سلجوقی بسیار اهمیت دارد و آثار زیادی در آن مسیر وجود دارد.
کلانتری توضیح داد: خط ۲ مترو از بیست متری مسجد جامع با فاصله بسیار نزدیک از منار مسجد علی عبور می کند. در گزارش اخیر، نام مسجد جامع، منار مسجد علی، مدرسه قطبیه و هارونیه در بین بناهایی دیده می شود که ارتعاش بیش از اندازه مجاز را تجربه خواهند کرد و نسبت به تخریب این بناها هشدار داده شده است.
این کارشناس بافت های تاریخی، رویکرد فعلی مسئولان را انکار خواند و اظهار داشت: شاید به خاطر این که مسیر حفاری شده و ایستگاه ها درحال راه اندازی است، مسئولین در مرحله انکار قرار بگیرند و بگویند خطری نخواهد داشت یا تمهیداتی به کار می گیریم که ارتعاش به حداقل برسد. وعده هایی مشابه آن چه برای خط یک داده شد، اما عملی نشد.
وی خاطرنشان کرد: در خط یک مترو، زمانی که بحث عبور از محدوده مدرسه چهارباغ عنوان شد، قول داده شد که از بالشتک هایی برای جذب ارتعاش استفاده گردد تا صدمه به بنای تاریخی به حداقل برسد. اما در عمل این کار انجام نشد.
کلانتری علل عدم اجرای این وعده را اینطور برشمرد: گفتند که هزینه این بالشتک ها بالاست، باید از خارج وارد شوند و ما تحریم هستیم. سرانجام، این تجهیزات نصب نشدند و ریل گذاری ها بدون استفاده از این بالشتک های کاهنده ارتعاش صورت پذیرفت.
این کارشناس بافت تاریخی با ابراز نگرانی از تکرار این روند در خط ۲ مترو، تاکید کرد: هم اکنون هم مسئولان در مرحله انکار هستند و پیغام هایی می دهند که این گزارش دقیق نیست و ما تمهیداتی به وجود می آوریم. مثلا می گویند بالشتک هایی استفاده می نماییم که ارتعاش را بگیرد اما این همان قول هایی است که قبلاً داده شده اما عملی نشده بود.
خط ۲ مترو باید برمبنای مستندات و راستی آزمایی فنی بررسی شود
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، در توضیح آخرین وضعیت بررسیهای مربوط به خط ۲ مترو و تاثیر آن بر بناهای تاریخی اظهار داشت: درحال انتخاب مشاور تخصصی برای راستی آزمایی پروژه ای هستیم که از طرف مترو عرضه شده و برای اجرا آماده است.
به گفته امیر کرم زاده این طرح به یونسکو هم ارسال شده تا مشخص شود آیا برمبنای توجیهات عرضه شده از طرف مشاور مترو، صدمه ای به بناهای تاریخی وارد می شود یا خیر.
وی تاکید کرد: این مورد ها یک دفعه دیگر برمبنای نظر مشاور راستی آزمایی می شود و اگر خدای نکرده مشکلی وجود داشته باشد، جلوی اجرای آن گرفته خواهد شد.
کرم زاده همین طور با اشاره به پیشرفت فناوری در حوزه های فنی اظهار داشت: امروزه این امکان وجود دارد که صدمه ها تا حد زیادی برطرف شود و از بالشتک هایی استفاده گردد که از استواری بنا کم نکند و ارتعاشات را کنترل کند.
به گفته وی، مشاور باید دقیقاً مشخص نماید که در آن نقطه چه اتفاقی رخ می دهد و آیا اجرای طرح عبور مترو مطابق استانداردها هست یا نه.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان خاطرنشان کرد: اگر مشخص شود که اجرای خط ۲ مترو برمبنای استانداردها نیست، حتما جلوی کار گرفته خواهد شد.
کرم زاده در بخش دیگری از سخنانش و در واکنش به هشدارهایی که درباره ی تهدید بناهای تاریخی عنوان شده، گفت: این ها نظر شخصی است یا مبنی بر گفته یکی از کارشناسان دانشگاه علم و صنعت عنوان شده اما در نهایت باید دید مشاور چه می گوید.
وی اضافه کرد: با این هشدارها و سخنرانی ها کار پیش نمی رود و باید برمبنای مستندات قضاوت کرد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در همین زمینه تاکید کرد: دانشگاه علم و صنعت می تواند بصورت رسمی و مکتوب اعلام نماید که برمبنای متد و طرحی که مشاور فعلی درحال بررسی آنست، به چه نتیجه ای رسیده است و آیا این طرح باعث بروز صدمه خواهد شد یا نه.
مطالعات لرزه ای هنور در مرحله بررسی است
معاون سابق میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان هم با اشاره به تاریخچه تصمیم گیری ها پیرامون مسیر خط ۲ مترو در بافت تاریخی محور سلجوقی تاکید کرد: باوجود اتخاذ تدابیر فنی و به کارگیری تجهیزات کاهش ارتعاش، بازهم مطالعات لرزه ای برای اطمینان از حداقل رسیدن صدمه به بناهای ارزشمند، خصوصاً مسجد جامع عتیق، در جریان است و نگرانی کارشناسان بطورکامل به جاست.
سیدمهدی موسوی موحد با یادآوری این که تصمیم گیری برای عبور خط ۲ مترو از محدوده فعلی به اوایل دهه ۹۰ بازمی گردد، اظهار داشت: در آن زمان سه گزینه اصلی برای مسیر مطرح بود که هر یک به صورتی بر بناهای تاریخی تاثیر گذار بود. ۲ گزینه ای که در نهایت اجرا نشدند، به سبب نزدیکی بیشتر به بناهایی نظیر امامزاده اسماعیل و کنیسه های جویباره، مخاطرات بالاتری را به همراه داشتند.
موسوی موحد اضافه کرد: با توجه به این که میدان امام علی قبل از آن ساخته شده بود و لایه های دیرینه شناسی آن دستخوش تغییر قرار گرفته بود، اجماع بر این شد که خط مترو دقیقاً از زیر این میدان تازه تأسیس عبور کند با این حال، فاصله افقی خط از مسجد جامع عتیق، خصوصاً در بخش منتهی به مدرسه مظفریه، خیلی کم است.
وی به برگزاری جلسات مختلف میان کارشناسان سازمان قطار شهری، مدیران شهری و نمایندگان میراث فرهنگی در همان زمان اشاره نمود و اظهار داشت: در این جلسات، صدمه های احتمالی مدل سازی و بررسی گردید. یک مشاور از دانشگاه علم و صنعت هم به کار گرفته شد و در نهایت به این جمع بندی رسیدند که با بهره گیری از تجهیزات کاهش ارتعاش در ریل ها، می توان صدمه به بناهای تاریخی مجاور را تا حد قابل توجهی کم کرد.
معاون سابق میراث فرهنگی با اعلان اینکه برآوردهای اولیه نشان می داد حدود ۷۰ بنا در فواصل مختلف تحت تاثیر خط ۲ قرار می گیرند، خاطرنشان کرد: مهم ترین دغدغه، مسجد جامع عتیق اصفهان به عنوان یک اثر ثبت جهانی بود. به همین دلیل، سازمان قطار شهری، مشاورانی را برای مستندنگاری کامل مسجد و انجام مطالعات استواری بخشی و مرمت به کار گرفت.
موسوی موحد اشاره کرد: حتی یونسکو هم به موضوع ورود کرد و پاسخ های لازم از طرف وزارت میراث فرهنگی تنظیم و ارسال شد. با این حال، طرح هنوز در مرحله بررسی مطالعات لرزه ای قرار دارد. دغدغه کارشناسان بطورکامل به جاست و ما هنوز نمی توانیم با قطعیت بگوییم که صدمه به حداقل رسیده است؛ بنابراین در این مورد باید چاره اندیشی جدی تری صورت بگیرد.
به گزارش ایرنا، پیش تر شرکت مترو به ایرنا گفته بود که دانشگاه علم و صنعت مطالعات گسترده ای درباره ی تاثیرات لرزه ای و فنی عبور مترو بر مسجد جامع و محدوده اطراف آن انجام داده است، با این وجود کارشناسان میراث فرهنگی براین باورند مطالعات و واقعیت های اجرائی همیشه یکسان نیستند.
در حال حاضر، گزینه عبور خط مترو از زیر میدان امام علی (ع) و خیابان علامه مجلسی مطرح است؛ مسیری که در عمق ۲۵ متری اجرا می شود و بگفته برخی کارشناسان در این عمق لایه های باستانی وجود ندارد و احتمال صدمه به میراث تاریخی حداقل است.
با وجود عمق مسیر، چون مترو از حریم اثر عبور می کند، بازهم نگرانی هایی درباره ی تاثیرات لرزش های طولانی مدت بر پایداری سازه وجود دارد.
اصفهان در سال ۴۴۳ هجری قمری (زمان حکومت طغرل بیگ، بنیان گذار سلسله سلجوقیان) به عنوان پایتخت سیاسی و اداری این امپراتوری انتخاب گردید و تا انتهای دوره سلجوقی، مرکز اصلی قدرت آنان باقی ماند. این دوران در تاریخ اصفهان به عنوان عصر طلایی معماری شناخته می شود، چونکه سلجوقیان با تاکید بر هنر استادکاران ایرانی، تحولی بنیادین در ساخت وساز ایجاد کردند. از مهم ترین آثار به جامانده از این نوبت که شناسنامه تاریخی محور سلجوقی محسوب می شوند، می توان به مسجد جامع عتیق اصفهان اشاره نمود که گنبد «نظام الملک» و گنبد «تاج الملک» آن شاهکار مهندسی و آجرکاری این دوران هستند.
علاوه بر آن، مناره های ساربان و علی، بخشهایی از مدرسه امامیه، و بقایای باستانی در محله جویباره و محدوده کمر زرین، از دیگر آثار شاخص و یادگارهای دوران شکوه پایتختی سلجوقیان در اصفهان به شمار می روند که هنوز هم گویای نبوغ معماری آن عصر است.
منبع: ttma.ir
این مطلب اسنک را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب